Ana Sayfa 1998-2012 Türkçemiz ve Bulmacalar

Türkçemiz ve Bulmacalar

Milliyetçi yazarlarımızdan sayın Ömer Öztürkmen, “Türkçemiz” adlı yazısında1 bizden önceki neslin yanlış uygulamaları yüzünden dilimizin çok yoksullaştığını, toplumumuzun beşyüz-bin kelimenin kullanıldığı basit bir toplum konumuna düşürüldüğünü belirttikten sonra, unutturulan kelimeleri hatırlamaya yalnızca gazetelerde yayınlanan “bulmaca”ların vesile olduğunu, ama bunun yeterli olamayacağını, genç nesilleri millî kültürümüzün taşıyıcısı olan eserlere yakınlaştırabilmek için başka tedbirler alınması gerektiğini yazıyor. Bu yazı bana, nicedir yazmayı düşündüğüm, fakat bir türlü ele alamadığım, bulmacalarla ilgili başka bir konuyu hatırlattı. Ömer Öztürkmen ağabeyin andığım yazısı, düşündüklerimi bu satırlara taşımaya beni âdeta zorladı.

- Reklam -

Günümüzde “bulmaca” çok ilgi görüyor. Hemen hemen resmî veya özel iş yerlerinde, taksi duraklarında, kahvehanelerde bulmaca çözmekle uğraşan insanlar ile karşılaşmak mümkün. Bunlar insanlarımızın “bulmaca”ya olan düşkünlüğünü açıkça ortaya koyuyor. Bunun farkına varan gazeteler, ilgili köşelerinde yayınlayageldikleri ile yetinmeyip çok sayfalı, günlük “bulmaca eki” yayınlıyorlar. Ayrıca, çok sayıda da bağımsız bulmaca dergileri yayınlanıyor.

Bulmacaların amacı, kuşkusuz, oyalamak, vakit geçirtmek! Fakat iyi düzenlenmiş olanlarının bilgi verici, bilgiyi geliştirici, kültürü arttırıcı bir hizmet sağladığı söylenebilir. Öyle bulmacalarla unutulmuş kelimelerin hatırlanması, bilinmeyenlerin öğrenilme si, tanınmış kişi, kurum veya olayların anılması veya tanınması mümkün oluyor. Bütün bunlar, eğlenirken veya oyalanırken edinilen kazanımlar. Ama bütün bunlar, “bulmaca”ların hazırlanmasında ve özellikle, cevap olarak istenen kelime, ad veya ibarelerin iyi ve doğru açıklanması ile mümkün.

Ne var ki bulmacalar, herhalde hergün sayfalarca hazırlanıyor olmalarından dolayı, biraz “çalakalem” düzenleniyor. Bulunması istenen kelime, kişi, kurum veya olayın açıklanması iyi yapılmıyor; ya da yanlış yapılıyor. Özellikle kelimelerin tanımlanmasında yapılan yanlışlar, onları bulmaya çalışanları şaşkınlığa ve yanlışlığa düşürebiliyor. Öteki kelimelerin çözümü sonunda aranan kelime ortaya çıksa bile bu, ya bulmacaya olan güven ve ilgiyi azaltıyor ya da o kelimenin yanlış anlamla öğrenilmesine yol açıyor.

Ben, gençlik yıllarımdan bu yana “bulmaca”yı seven, onları çözmekten zevk duyan biriyim. Çünkü o, kimseyi rahatsız etmeden gerçekleştirilen bir uğraşı. Üstelik yukarıda belirtmeye çalıştığımız yararları da var. Bu yüzden, serbest zamanlarımda veya üzerinde çalıştığım bir konunun verdiği sıkıntıdan kurtulmak istediğimde bulmaca çözerek rahatlamaya çalışırım.

Takip ettiğim gazetelerden biri, her gün dört tam gazete sayfasını dolduran bir “bulmaca eki” veriyor. Ben de fırsat oldukça onlardaki bulmacaları çözmeye çalışıyorum. Bu sıralarda da beni şaşkınlığa düşüren yanlışlıklarla karşılaşıyorum. Onların bazılarını kaydettiğim oluyor. Böylece ortaya çıkan örnekleri, açıklamaları ve bulunması istenilen kelime veya adları listelemek istiyorum.2

Yapılan açıklama İstenilen cevap

- Reklam -

Açıkça, açıkta olan Aleniyet

Basit Basit

Başlık İbare

Boya tozu Kına

Cenaze Kefen

- Reklam -

Çatı Teras

Çıplaklık Nü

Daktilo cinsi Steno

Doğruluk İsabet

Döşek Kerevet

Ekin sapı Saman

Ekmek hamuru Maya

Eskiden, mutfak Kiler

Eşit olma hâli Fit

Etli pide Dürüm

Fatih’in mahlâsı Lavnî

Fazlasıyla Ziyade

Fikir Kanı

Fiyakalı Afi

Görüşme Ziyaret

Güçlük Vehamet

İmar Bayındır

İnce kenarlı tepsi Sini

İş arkadaşı Emektar

Kenevir Keten

Kısır Yoz

Koy, körfez Haliç

Leziz Enfes

Mahrem Edep

Onarım, tamir Kalafat

Sayı Rakam

Söyleyip birine yazdırma İmlâ

Tanrıya yalvarma İbadet

Tehlikede uyaran Dikkat

Ulusal Enternasyonal

Üstün çalışma Emek

Yerine başkasını getirme Telafî

Yobaz Ticanî

Zehirli böcek Akrep

Değişik zamanlarda belirlenmiş olan bu örneklerde bulunması istenilen cevaplar ya yanlış tanımlanmış, ya da yetersiz açıklanmıştır. Bunun sonucunda bilinmeyen kelimelerin yanlış öğrenilmesi tehlikesi ortaya çıkmaktadır. Bu örnekler, aynı zamanda, bulmaca hazırlayanların dikkatli, titiz, Türkçeyi iyi bilen, tereddüt ettikleri kelimeler için sözlüğe bakmayı “külfet” saymayan kimseler olması gereğini de hatırlatıyor. Böyle yanlışların, hazırlanması uzmanlık ve büyük emek isteyen “bulmaca”ların değerini de düşürebileceği muhakkaktır.

Görülüyor ki, verdiğimiz örnekler sayın Ömer Öztürkmen’in bulmacaların Türkçemize katkıları olduğu yolundaki iyi düşüncelerini gölgelemektedir. Bu durumda onların daha bir titizlikle ve dikkatle hazırlanmasını dilemekten başka bir şey elden gelmiyor.

1- Ömer Öztürkmen, “Türkçemiz”, Türkiye gazetesi (07 Nisan 2000), 16.

2- Yazık ki, bu örnekleri kayıt ederken yayınlandıkları tarihleri yazmayı ihmal etmişim. Bundan dolayı onların yayınlandığı gazetenin adını da vermiyorum. Zaten amacım yalnızca bir durum belirlemesi yapmak.
 

Orkun'dan Seçmeler

- Reklam -