Ana Sayfa 1998-2012 Türk Dünyası ile İlgili Bir Kitap

Türk Dünyası ile İlgili Bir Kitap

Serge A. Zenkovsky, Rus asıllı bir Amerikan bilim adamı. Eski yurdundaki büyük topluluklardan biri olan Türklerin sosyal ve siyasî durumu ilgisini çekmiş ve Rusya’nın işgalindeki Türk yurtlarında yaşayan Türkleri bu boyutlarda inceleyen bir eser yazmak için çalışmaya başlamış. Başlangıçta çalışmalarını “Rusya’da Türkçülük” sınırlaması ile yürütmeye çalışmış. Fakat, çalışmaları ilerledikçe, Türk topluluklarının sosyal ve siyasî hayatında İslâmlığın da önemli bir yeri ve rolü olduğunu belirlemiş. Bunun üzerine araştırmasının kapsamını genişletmiş. İşte Rusya’da Türkçülük ve İslâm adlı kitap böylece ortaya çıkmış.1

- Reklam -

Kitap, Rus boyunduruğundaki Türklerin 1905-1920 yılları arasındaki durumunu ele alıyor. Tabiî, değerlendirmelerinde Rus asıllı bir Amerikan yazarı olmasından kaynaklanan bazı değerlendirme yanlışları ve sapmaları var. Fakat yine de ilgi çekici bilgiler sunuyor. Bunu, her bölümdeki dip notlarında verilen kaynaklardan kolayca anlayabiliyoruz.

Eseri Türkçe’ye Ali Nejat Olgun çevirmiş. Ama çeviri 1960’da Amerika’da yayınlanışından on yıl sonra yapılmış olmasına rağmen, yayınlanması ancak bu yıl gerçekleşebilmiş. Bu gecikmeyi, kitaba kapsamlı bir önsöz yazan gazeteci-yazar İffet Aslan’ın adına dayanarak ilgi duyduğu eseri çevirtip bastırıp yayınlamaya girişmesi ve yayıncılıktaki deneyimsizlik yüzünden 17 formasını bastırdıktan sonra basım ve yayınından vazgeçmek zorunda kalması sebep olmuş. İffet Aslan, aradan 30 yıla yakın bir zaman geçtikten sonra, eserin basılan formaları ile basılmamış kalan çeviri müsvettelerini Ankara’daki Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi’ne armağan etmiş. Basılmış formalar ve çeviri müsvettesi, eserin aslının 1967’de yayınlanan 2’inci basımında yer alan bilgilerle gözden geçirilerek basıma yeniden hazırlanmış. Kitap, G.Ü. İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Alemdar Yalçın’ın “Kitap Hakkında”ki notları ve İffet Aslan’ın başlıbaşına bir araştırma sayılabilecek “Önsöz”ü (VII.XXIX. ss.) ile, Günce Yayıncılık tarafından yayınlanmış.2

Böyle bir serüven sonucunda aslının ilk yayınlanışından 40, Türkçe’ye çevirilişinden 30 yıl sonra yayınlanabilen Rusya’da Türkçülük ve İslâm, 18 bölümden oluşuyor. Bu bölümlerin başlıkları şöyle:

1- Bölüm: Asya Türkleri (1-9. ss), 2. Tatarlığın yeniden doğuşu, 3. Bölüm: Panislâmizm ve İsmail Gaspıralı (21-33.), 4. Bölüm: Milliyetçi hareket; 1905’te partiler ve programları (34-51.), 5. Bölüm: Kazak sorunu (52-66.), 6. Bölüm: Özbek liberalleri ve genç Buharalılar (67-86.), 7. Bölüm: Azerbaycan’ın uyanışı (87-100.), 8. Bölüm: Pan Türkçüler ve Tatarlar (100-117), 9. Bölüm: Birinci Dünya Savaşı ve 1916 Orta-Asya ayaklanması (118-133), 10. Bölüm: 1917 ihtilâlinde Rusya müslümanları (134-158), 11. Bölüm: İdil-Ural hülyâları (159-172.), 12. Bölüm: Kızıl Tataristan’a doğru (173-189.), 13. Bölüm: Zeki Velidî’nin küçük Başkurdistan’ı (190-202.), 14. Bölüm: İç savaşlar ve Kazak’lar (203-218.), 15. Bölüm: Orta Asya Vahasında ihtilâl (219-231.), 16. Bölüm: Cedidler ve Komünist Partisi (232-247.), 17. Bölüm: Azerbaycan’ın iki yıllık ulusal bağımsızlığı (248-261.), 18. Bölüm: Sonuç (262-276.), Ayrıca bir “Kısaltmalar” cetveli (227-282) ve her bölüm için oluşturulmuş uzunca bir “dipnotları” bölümü (283-336.) var.

Kitap için İffet Aslan’ın yazdığı “Ön Söz”ün başlı başına bir araştırma sayılabileceğini belirtmiştik. Burada işlenen konular da şu başlıklar altında verilmiştir: Yazar hakkında (VII-VIII.), Kitap hakkında (IX-X.), Tarihte Avrasya Türkleri (X-XV.), Moskova prensliğinin gelişmesi (XVI-XVII.), Türkler hakkında bilinenler ve bilinmeyenler (VII-XX.), Türkler ve İslâm (XX-XXII.), İslâm ve değişim (XXII-XXIX.).

Özetlemek gerekirse, Rusya’da Türkçülük ve İslâm, bir dönemde (1905-1920) Rus boyunduruğunda yaşamak zorunda kalan Türk topluluklarının sosyal ve siyasî hayatını irdeleyen bu eser, yazarının Rus asıllı bir yabancı olduğu göz önünde bulundurularak okunmalıdır. Eser dikkatle incelendiğinde, bölümlerin titiz bir araştırmaya ve güvenilir kaynaklara dayandığı ve anılan döneme ilişkin oldukça ilgi çekici ve özgün bilgiler verdiği görülecektir.

- Reklam -

Türkçeye 30 yıl önce çevrilen, fakat bu yıla kadar yayınlanmayan kitabın yeniden basılıp çıkarılmasını sağlayan İffet Arslan ile Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Alemdar Yalçın’a gayretleri için teşekkür borçluyuz.

DİPNOTLARI

1- Serge A. Zenkovsky, Rusya’da Türkçülük ve İslâm. Çeviren: Ali Nejat Olgun; Önsöz: İffet Aslan. Ankara: Günce Yayıncılık, 2000, 336 s.

Edinme yeri: Günce Yayıncılık, Bişkek (B.) Cad. 68. Sokak, 27/A-06510 Emek, Ankara. Tlf:-Belgegeçer: 0312 285 98 66.

2- Bu eserin İzzet Kandemir tarafından yapılan bir çevirisi de, 1971’de yayınlanmıştır: Serge A. Zenkovsky, Rusya’da Pantürkizm ve Müslümanlık, Çev. İzzet Kandemir. Ankara, (1971), 435 s.
 

Orkun'dan Seçmeler

ATSIZ HOCAMA MEKTUP

Satıyoruuuz!..

- Reklam -