1944 Irkçılık-Turancılık Dâvâsı Mahkeme Günlükleri

Mütareke Yıllarında Batı Trakya Türklerinin Mahallî Savaşlar...

Yrd.Doç.Dr. Zerrin Balkaç
BATI TRAKYA’DA GENEL VALİ SEÇİMİ HANGİ ŞARTLARDA VE NASIL YAPILDI?..

Bilindiği gibi; General Charpie müttefiklerarası hükûmetler nezdinde Batı Trakya askerî valisi olup, bu yörenin de ayrıca başkomutanı sıfat ve yetkisini hâiz olduğundan; genel komutanlığın (General Franchet d’Esperey) 29 ekim 1919 tarihli ve 1 sayılı emirnâmenin 2. maddesi gereğince 4 Nisan 1919’da Pazar günü yalnız “15 dâimî delege”den müteşekkil “Batı Trakya İdârî Konseyi” adında ve tamamen istişârî ve mülkî-apolitik özellikli bir “EYALET MECLİSİ” oluşturmuştur.16

Atamayla göreve getirilen bu 15 kişiden müteşekkil unsurun 6’sı Yunanlı-Rum, 5’i Türk, 2’si Bulgar, 1’i Ermeni olup biri de Musevi’dir. Gümülcine merkez valisi ise, Yunan asıllı Apostolos Suzis’tir. İskeçe ise, daha 4 Ekim 1919 tarihinden itibaren bütün mülhakatıyla Narlıköy’e kadar olan yöreler Yunanlı general Leonardopulos’un askerî birliklerinin işgal ve denetimindedir. Gümülcine’yle yalnız Dedeağaç vilâyeti ve mülhakatı Fransızların ve General Charpie’nin kesin denetimindedir.17

Batı Trakya böyle bir siyasî ve idârî girdabın içersindeyken, general Charpie de 4 Nisan 1919’da Pazar günü Gümülcine’de hükûmet konağında “Eyalet Meclisi”nden 15 üyenin iştirakiyle Eyalet Meclisi’nin açılış törenini yapmış ve bu törenin akabinde ise; eyalet daimi temsilcileri kendi aralarında ayrıca “genel vali seçimi” tahakkuk ettirmişlerdir. Bilhassa çok yönlü bir özellik ifade eden bu “senaryo”nun general Charpie tarafından uygulandığı tarihte-günlerde Gümülcine vilayet merkez valisi ise; Yunan-Rus asıllı Apostolos Suzis’tir.18

Pek çok periodik Fransız ve Yunan “askerî misyon kayıtları”na göre; 1920’de Batı Trakya’daki etnodemografik durum ise şöyledir:

Türk : 129.120

Yunanlı-Rum : 33.900

Slav-Bulgar : 26.266

Yahudi-Musevî : 1.490

Ermeni : 923

Yekûn : 191.699

Cafer Tayyar (Eğilmez) Paşa’nın tutuklanmasıyla Doğu Trakya’daki antikolonyalist askerî mukâvemet hareketi tamamen pasifize edilmiş ve kısa süre sonra da; Fransız “diplomatik misyonu”yla “askerî misyon”u çok yönlü negatif faaliyetlerini general Charpie vasıtasıyla Batı Trakya Türklerine teksif etmiştir.19

Bilindiği nisbette Batı Trakya general Charpie’nin komutasındaki müttefik kuvvetlerince 15-20 Ekim 1919’da Bulgarlar’dan istirdat edilmiş olup; 14 Mayıs 1919’dan sonra ise; bu b ölge tamamen Yunanlı general Leonardopulos’un birliklerince işgal edilmiştir. Bütün bu gelişmeler haddizatında “İtilâf Hükûmetleri”nin üst düzey yetkililerince tamamen Doğu ve Batı Trakya’ya yönelik hazırlanan ve etap etap uygulanan bir makro plânın çok yönlü bir senaryosudur.20

Bu senaryo gereği, başkomutan General d’Esperey 21 Aralık 1919 tarihli emirnâmesinde, “Batı Trakya Yüksek İdarî Konseyi-Eyalet Meclisi”nin teşekkülünü çok yönden öngörmüştür. Ayrıca mevzuyla ilgili olarak ise; 4 Nisan 1919’da askerî vali General Charpie tarafından 29 Ekim 1919 tarih ve 1 sayılı emirnâmenin 5. maddesinde belirtilen “Eyalet Meclisi”ne 129.120 Türk adına 5 delege, 33.910 Yunanlı adına 6 delege, 26.266 Bulgar adına 2 delege, 1480 Yahudi adına 1 delege, 923 Ermeni adına 1 delege atanmıştır. Genelde, Batı Trakya Yüksek İdarî Konseyi de etnik toplumlar adına yalnız 15 daimî delege ataması yapılmıştır.21

Gümülcine’de 4 Nisan 1919’da Pazar günü askerî Vali Charpie tarafından ilgili eyalet meclisinin törenle açılışı yapılırken, 15 kişinin meclis daimî temsilciliğine atanmaları parafe edilmiş, akabinde de genel vali seçimi yapılmıştır. Genel Vali adayı Karaağaç’lı Yunanlı Dulas, 15 delegeden Ermeni asıllı Mıgırdıç’ın oyuyla birlikte 7 oy almış, Türk aday ise yalnız 6 oy alabilmiştir. Bu oydan 4 oy Türk delegelerinin olup, 2 oy ise Bulgar delegelerinindir. Musevî delege Karasu’yla Hafız Salih mahiyeti gerçek şekliyle bilinmeyen sebeplerden beyaz oy kullanmışlardır. Türk delegeler Yunan asıllı genel vali Dulas’a oy vermemişlerdir. Dulas, 15 oyun 7’sini aldığından Batı Trakya tarihinde ilk genel vali seçilirken, 6 oy alan Dedeağaç’lı Hacı Saffet Bey, bu seçimi kaybetmiştir.

Bu gelişme sonucu, Karaağaç’lı Dulas genel valiliğe getirilirken, Kostas Yerogas da genel vali muavinliğine atanmıştır. Daha önce İtilâf Devletleri komutanlığınca Gümülcine Merkez Valiliği’ne getirilmiş olan Apostolos Suzis ise bu görevinde bırakılmıştır.22

Uzun süre ve daha 1918 tarihinden itibaren Batı Trakya’ya yönelik Fransız-Yunan gizli diplomatik ve askerî işbirliği neticede Türkler aleyhinde sonuç vermiş ve Genel Vali seçimi mizanseniyle de Türklerin Batı Trakya’nın genelinde bütün mülkî icraat tasarrufları ortadan kaldırılmıştır. Açıkça ferdî olduğu nisbette, toplum olarak da bütün sosyo-kültürel,sosyo-ekonomik ve sosyo-politik faaliyetlerle progresif faaliyetler de devletçe ciddî bir tehdide tâbi tutulmuştur. Böylelikle kısa sürede Türk toplumu genelde bir labirent hayatı yaşamaya icbar edilirken, diğer yönden ise, apolitik ve analfabetik özellikli bir toplumun yetişmesine ciddiyetle itina gösterilmşitir. Çünkü ve bilhassa Türk toplumu ayrıca itilâf kuvvetlerince de aktif potansiyel tehlike unsuru olarak görülmüş ve Türkler’e yönelik bütün legal ve illegal uygulamalar bu perspektifle değerlendirilmiştir.23

BATI TRAKYA’DA YAPILAN “GENEL VALİ SEÇİMİ”NİN SONUCUNA MAHALLÎ FRANSIZ GARNİZON KONUTANLARININ TEPKİSİ

Batı Trakya “genel vali seçimi”nin sonucuna ilk ciddî tepki ve infiâli Gümülcine Merkez Garnizon Komutanı Albay Dore gösterirken, Dedeağaç ve İskeçe Merkez Garnizon Komutanları Binbaşı Faure ve Albay Vicq de General Charpie nezdinde bu protesto ve infiâl girişimlerine iştirak etmişlerdir.24

Gümülcine Merkez Komutanı Albay Dore, seçimde müstenkif 1 beyaz oy kullanan Hafız Salih’le Musevî cemaat yetkilisi Karasu’nun seçimden önce, bilhassa üst düzey ajan Vamvakas ve diğer Yunanlılarca da tehdit edilmiş olmaları ihtimalini de dikkate aldığından, oldukça geniş kapsamlı bir idarî soruşturma ve araştırma yaptırmışsa da, bu girişimden müsbet bir sonuç alınamamıştır. Çünkü seçimin böyle bir sonuç vermiş olmasından General Charpie ile General d’Esperey son derece memnun ve mesrûr olmuşlardır. Üzülenler ise; albay rütbesinden itibaren üst rütbeli subaylardır.25

Haddizatında seçimin böyle bir sonuç vermiş olması uygulanan senaryo gereğidir. Çünkü seçimle ilgili bütün gelişmeler bu senaryonun seçimden çok evvel, Fransız üst düzey diplomatik ve askerî misyonuyla Yunanlı ilgili üst düzey misyonu arasında hazırlanmış olduğunu gayet bâriz olarak tevsîk ve teyid etmektedir.26

General Franchet d’Esperey 1919 ve 1920 yılları arasında Doğu Trakya’daki anti-kolonyalist Türk Millî Mukâvemet Hareketi’ni pasifize etmek ve Cafer Tayyar (Eğilmez) Paşa’yı da sür’atle enterne etmek için ne mümkünse uygulamıştır. Paşa’nın Uzunköprü çevresinde Yunan askerî istihbarat görevlilerince tutuklanması ve mevkuf olarak Atina’ya gönderilmesi General Franche d’Esperey tarafından İstanbul’da “Perapalas”ta Yunan askerî istihbarat misyonu mensuplarına detaylı bilgi intikal ettirilmesi sonucu meydana gelmiştir.27

Batı Trakya’nın geneli 14 Mayıs 1919’da Narlıköy’den itibaren Yunanlı General Leonardopulos’un birliklerince işgal edilirken, bir gün sonra da 15 Mayıs’ta Ege’yle Anadolu’nun geneline yönelik Yunan askerî istilâ harekâtı başlatılmış ve Mustafa Kemal (Atatürk) ise, Türk Millî Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak için Samsun’a gitme hazırlığına başlamıştır. Bu hengâmeli günlerde General Hacı Anesti, Anadolu Yunan İşgal Kuvvetleri Komutanlığı’na atanırken, General Paraskevopulos da Doğu Trakya ile Bursa ve çevresini işgal etmekle görevlendirilmiştir.28

Arapça, Farsça, Bulgarca ve Yunanca’yı iyi bilen Hafız Ali Galip 14 Mayıs (1919)’dan itibaren Gümülcine’yle bugünkü Dedeağaç vilayetinin tamamının Yunan askerî birliklerince işgal edileceğini öğrendiğinden (istihbar) 13 Mayıs günü Kolonel General Charpie’ye istifasını vererek ve Gümülcine Belediye Başkanlığı’nı bırakarak, Yunan Askerî istilâ hareketini böylelikle protesto etmiştir.

Gümülcine’de General Charpie’nin başkanlığında hükûmet binasında yapılan toplantı (4 Nisan 1919) Eyalet Meclisi’ne atanan 15 üye tarafından “Genel Vali seçimi”yle ilgili olup, kat’iyen ne herhangi bir “referandum-plebisit” ve ne de Batı Trakya ‘nın başka bir devlete ilhakı yahut da redd-i ilhakı gibi bir özellik ifade etmemektedir. Bu tarihî gerçeğin dışındaki bütün iddialar Yunan ilgili seksiyonlarınca zamanı geldiğinde uygulanmakta olan “provakatif” ve “ajitatif” senaryolardır. Afâkî iddialardır.29

DİPNOTLARI

16. Zerrin Balkaç; Batı Trakya Tarihinde Referandum-Plebisit Olaylarına Bir Bakış, Şafak Dergisi, Mayıs 1996, Gümülcine-Yunanistan, s. 13.

17. Zerrin Balkaç; a.g.d., s. 14.

18. Ahmet Aydınlı; Atatürk ve Batı Trakya Türkleri, Tanıtım Dergisi, Aralık 1989, İstanbul, s. 30.

19. Ahmet Aydınlı; Batı Trakya Faciasının İçyüzü, 1971, İstanbul, s. 230..

20. İvan Altınoff, La Thrace Interalliée, 1921, Sofya, s. 36.

21. Kostas Geragas; Anamnisis Ek Thrakis (Tarkya’dan Anılar), Estia Basımevi, 1926, Atina, s. 62.

22. Kostas Geragas; a.g.e., s. 63.

23. Dr. Zerrin Balkaç; a.g.d., s. 14.

24. İvan Altınoff; a.g.e., s. 40.

25. Tümg. Yuanis Metaksakis; O Makedonikos Agon Ke Ta İs Thrakin Gegonata (Makedonya Mücadelesi ve Tarkya’daki Olaylar-Gelişmeler),. Genikon Epitelion Stratu (Yunan Genel Kurmay Yayınları, 1979, Atina, s. 56.71.81.

26. İvan Altınoff; a.g.e., s. 37-38.

27. Tümg. Yuanis Metaksakis; a.g.e., s. 82.

28. Ahmet Aydınlı, Batı Trakya Faciasının İçyüzü, 1971, İstanbul, s. 229.

29. Bkz. Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi; Ayın Tarihi, No.2, Ekim 1925.